Czy katolik może się dogadać z Dawkinsem?

O socjobiologii i teorii ewolucji w kontekście katolickiej teologii mówi biolog, a zarazem teolog prof. dr hab. Jan Holeksa w rozmowie z Jarosławem Dudałą.

Reklama

Jarosław Dudała: Czy biolog - katolik może się dogadać się z biologiem - sztandarowym ateistą, takim jak prof. Richard Dawkins?
Prof. Jan Holeksa: Jak najbardziej - jeśli się uzna, że kompetencje teologiczne, kompetencje wynikające z przyjmowania prawd wiary to jest coś innego niż kompetencje, wynikające z praw odkrywanych przez nauki przyrodnicze. Nie wiem jednak, czy taki warunek jest do spełnienia…

Zdaje się, że prof. Dawkins uważa, że jeśli ktoś jest osobą wierzącą, to ma wyłączony umysł…
Mniej więcej tak. Myślę, że zbyt wielkiego szacunku dla osób wierzących to on nie ma. A wręcz przypisuje wierzącym poglądy, których oni nie mają.

Na przykład?
Całe zło odnajdywane w dziejach Europy od Średniowiecza do czasów współczesnych ma według niego korzenie chrześcijańskie. Za wszystko więc, co w historii Europy było nacechowane agresją i nienawiścią, za wszelkie wojny i mniejsze konflikty, za rozmaite przejawy ciemiężenia ludzi, za to wszystko czyni odpowiedzialnym chrześcijaństwo. Najbardziej skrajnym przykładem tych poglądów jest w „Bogu urojonym” przypisanie chrześcijaństwu winy za zbrodnie popełnione przez niemiecki nazizm pod wodzą Hitlera.

Czy katolicka teologia ma problem z teorią ewolucji?
Raczej nie. Mówię: raczej, bo ukazało się w ostatnich latach trochę artykułów czy książek autorstwa osób związanych z Kościołem, które krytykują teorię ewolucji. Propagują oni tzw. teorię inteligentnego projektu. Przykładem jest wywiad, jakiego kard. Christoph Schoenborn udzielił w 2005 r. pismu „New York Times”. Ukazała się tez obszerna książka polskiego dominikanina Michała Chaberka prezentująca bardzo krytyczny stosunek wobec teorii ewolucji. Także w internetowym wydaniu „Gościa Niedzielnego” w ubiegłym roku ukazały się krytyczne teksty autorstwa Jana Hlebowicza. Bywają więc wśród teologów trudności z przyjęciem teorii ewolucji i propagowana jest teoria inteligentnego projektu. Nie chcę przez to powiedzieć, że nie można krytykować teorii ewolucji. Można, a nawet trzeba krytykować, trzeba jej ustalenia poddawać w wątpliwość, lecz krytyka powinna się odbywać na gruncie biologii, bo teoria ewolucji jest teorią biologiczną.

Jest pan w specyficznej sytuacji. Będąc już cenionym profesorem biologii, ukończył pan studia teologiczne.
Ja nie mam problemu w pogodzeniu wiedzy biologicznej z moją wiarą. Po pierwsze, Pismo Święte nie odnosi się do sposobu, według którego Pan Bóg stworzył nas i cały świat. Stwierdza, że jesteśmy dziełem Boga, i to dziełem wyjątkowym. I z tym jak najbardziej się zgadzam. A jakim posłużył się mechanizmem - o tym Biblia nie mówi. Po drugie, biologia może rozpoznać tylko część natury człowieka, związaną z procesami fizjologicznymi i rozmaitymi popędami. Nie jest natomiast w stanie zastosować swoich narzędzi badawczych chociażby wobec w ludzkiej wolności i odpowiedzialności.

Czy teoria ewolucji to twarda nauka czy bardzo dobrze udokumentowana, ale tylko hipoteza?
Moja wiedza biologiczna pozwala mi stwierdzić, że w świecie przyrody jest wiele dowodów na potwierdzenie prawdziwości teorii ewolucji. Ukazują je badania z zakresu paleobiologii, ale także badania zjawisk zachodzących w obrębie świata współcześnie nam dostępnego. Co ciekawe, zwolennicy inteligentnego projektu akceptują mechanizmy kierujące mikroewolucją, natomiast odrzucają makroewolucję. Nie przyjmują możliwości powstawania nowych gatunków, które mają znacząco inne cechy niż ich przodkowie.
Dowody bezpośrednie potwierdzające zachodzenie procesu ewolucji są bardzo mocne. To już jest mocno ugruntowana teoria naukowa. A jeśli jest poddawana krytyce – to bardzo dobrze, bo krytyka w naukach przyrodniczych jest konieczna i zapewnia ich rozwój.
Zaskoczyły mnie kiedyś rezultaty badań, z których wynika, że ludzie są bardzo bliscy genetycznie szympansom, zwłaszcza szympansom leśnym. Różni nas jedynie 1,2 proc. sekwencji nukleotydów. To oznacza, że nie muszą zachodzić duże różnice na poziomie genetycznym, aby ekspresja genów była znacząco różna, czyli aby efekty zewnętrzne w postaci cech organizmów, bardzo różniły się między gatunkami.
Bez teorii ewolucji nie byłby możliwy burzliwy rozwój współczesnej biologii. Ona jest w znacznej mierze motorem napędowym tego rozwoju. Dla mnie jako ekologa, teoria ewolucji jest teorią podstawową. Choć bezpośrednio nie badam mechanizmów ewolucji, to stale badam jej ekologiczne efekty.

Skoro o tym mowa, to wizja świata ekologów często nie jest chrześcijańska. Bywa raczej spójna z religiami Wschodu, wedle których człowiek jest elementem świata przyrody na równi z roślinami czy zwierzętami.
Tak, człowiek jest w tej wizji tylko jednym z gatunków zwierząt.
Jeśli się uzna człowieka za zwierzę, to można go badać jak zwierzę. Człowiek jednak posiada kilka cech, które w świecie zwierząt są nieobecne albo są obecne zaledwie w postaci namiastek.
To, po pierwsze, samoświadomość - mówimy: ja, moje. Choć są zwierzęta, które, widząc swe odbicie w lustrze, nie atakują go, a czasem nawet wykorzystują do zlokalizowania na swoim ciele jakiegoś przedmiotu. Jest to dowód posiadania jakiejś formy świadomości przez zwierzęta, ale nawet jeśli tak jest, to jest to tylko namiastka świadomości, która u człowieka jest rozwinięta w sposób nieporównywalny.
Po drugie, zdolność do refleksji nad własną egzystencją, nad jego początkiem i końcem, zdolność podejmowania decyzji. Zwierzę nigdy tego nie osiągnie. Ono reaguje na okoliczności, na bodźce, które do niego docierają. Czasem nawet zachowuje się tak, jakby podejmowało decyzje, ale tak naprawdę reaguje instynktownie, podczas gdy człowiek podejmuje decyzje.

«« | « | 1 | 2 | » | »»

aktualna ocena |   |
głosujących |   |
Ocena | bardzo słabe | słabe | średnie | dobre | super |

  • Anna
    09.03.2015 22:03
    Katolik, niestety, może się dogadać z każdym - i dlatego islam jest dziś taką siłą.
  • MacBlacker
    10.03.2015 15:45
    Ciężko bo Dawkins tomprzemądrzały arogant, ale. Sumie człowiek inteligentny, więc szło by sie dogadać
  • AQQ
    11.03.2015 02:51
    @Davit

    Dlaczego wydaje ci sie ze malpy wypuszczone do lasu powinny uczyc swoje dzieci zetonowego jezyka przydatnego jedynie w labolatorium i jedynie w kontaktach z ludzmi a zupelnie bezuzytecznego w lesie? (Pomijajac fakt ze nie dysponowalyby juz wtedy zetonami)

    Uzylem cudzyslowu poniewaz slowo "kultura" ma troche zbyt szerokie znaczenie kiedy chce sie powiedziec "pokazanie techniki" albo "przekazywanie specyficznego sposobu robienia czegos". Nie przyszlo mi wtedy do glowy odpowiedniejsze slowo a "kultura" byla w tym przypadku slowem zbyt nadetym dlatego wzialem ja w cudzyslow.
  • Davit
    12.03.2015 09:46
    Ja nie twierdze że wszystkie małpy zawsze muszą uczyć inne małpy 'języka,' ale od czasu do czasu takie coś powinno się zdarzyć, jeśli są one tylko ilościowo mniej inteligentne niż człowiek. A jednak nie potrafią tego robić. Nie twierdzę też że wszystkie sygnały językowe których się nauczyły od ludzi są im niezbędne jak powietrze ale przecież parę ułatwiających życie na pewno by się znalazło. Tymczasem bez bananowego dopingu małpy nie interesują się żadnym rozwojem iq czy innym językiem. Był już parędziesiąt lat temu koń który 'umiał liczyć.' okazało się że wyczuwał kiedy przestać stukać kopytem po zachowaniu swojego właściciela. Myślę że duża część badań nad inteligencją zwierząt to pozorne sukcesy wywołane chciejstwem naukowców i antropomorfizacją zachowań które można wytłumaczyć bez odniesienia do ludzkiej inteligencji. Mnie niepokoi że oto nadchodzi nowa obłędna ideologia, gorsza niż to co mamy teraz, każąca w zwierzętach widzieć równoprawne wobec człowieka istoty i oskarżająca wszystkich uważających inaczej o myślozbrodnię 'gatunkizmu' czyli wyznawania poglądu o wyższości jednych gatunków nad drugimi a w szczególności ludzkiego gatunku nad resztą stworzenia. Mam nadzieję że tych czasów już nie dożyję. Socjalizm i genderoryzm całkowicie wyczerpują moje 'zapotrzebowanie' na trudy życia.
Dodaj komentarz
Gość
    Nick (wymagany lub )

    Autopromocja

    Reklama

    Reklama

    Reklama